Każda część jest dobra. A twarz nikogo nie przypomina.

Proszę czytać dalej, jeśli chce Pan:

• Umieć powiedzieć w trzy minuty i jedną liczbą, co nie gra w nieudanym portrecie. Nie „jest dziwnie”, tylko „moje zejście nosa wynosi 1,4, a u modela 1,0”.
• Odczytać każdą twarz w pięciu liczbach i wiedzieć, która z pięciu niesie podobieństwo właśnie tej osoby.
• Zrozumieć, dlaczego siatka proporcji, którą stosuje Pan tak dobrze, wytwarza twarz poprawną i anonimową, i co trzeba do niej dodać.
• Przestać kończyć jedno oko, podczas gdy reszta kartki jest pusta, bo to ta kolejność jest fałszywa, a nie Pana kreska.
• Położyć głowę, która ma oś: przechyloną, obróconą, z uniesioną brodą, nigdy nie prostując modela wbrew własnej woli.
• Naprawić nieudany portret, który już Pan ma, w trzech ruchach i w dwadzieścia minut, nie rysując od nowa ani jednego rysu twarzy.

Od: Camille Renard
Nauczycielka rysunku i założycielka metody The Pencil Method.
Miejsce: Lyon, Francja.

Droga Czytelniczko, Drogi Czytelniku,

Ma Pan szkicowniki pełne oczu. Pełne nosów także, i pełne ust. Przerabiał Pan poradniki, wychodziły Panu, i jest Pan zadowolony: te strony są dobre, i Pan o tym wie.

A potem składa Pan te cztery rzeczy razem na jednej głowie.

I nagle to już nikt. To nie jest błędne tak, jak błędne bywa u początkującego: jest czysto, jest dopracowane, każdy kawałek się broni. Tyle że ta twarz nie jest twarzą osoby, którą miał Pan przed sobą. Widzi to Pan od razu, nie umie tego nazwać, i dlatego nie ma Pan czego poprawiać.

Więc szuka Pan pomocy i zawsze trafia na te same trzy rady:

• „Naucz się proporcji.” Uczy się ich Pan. Oczy w połowie wysokości głowy, pięć oczu szerokości, trzy równe piętra. Stosuje je Pan wiernie i otrzymuje twarz poprawną, która nikogo nie przypomina. To logiczne: średnia nie jest twarzą nikogo, a Pan właśnie narysował średnią.
• „Nałóż kratkę na zdjęcie.” To działa, dopóki kratka tam jest. W dniu, w którym Pan ją zdejmie, jest Pan dokładnie tam, gdzie był wcześniej, bo przerysowywał Pan, nigdy nie patrząc na żaden stosunek.
• „Ćwicz.” Więc ćwiczy Pan, po kawałku. Robi Pan kolejne sto oczu. Trenuje Pan w jedynym miejscu, w którym nie ma Pan problemu, i nigdy nie zajął się jedyną rzeczą, która nie gra.

Wynik: zaczyna Pan cały portret od nowa, myli się w tym samym miejscu i w końcu wierzy, że podobieństwo to dar, który się ma albo którego się nie ma.

Jeśli rozpoznaje się Pan w tym opisie, proszę zapamiętać to zdanie, bo ono zmienia wszystko:

„Twoje oko jest doskonałe. Siedzi tylko dwa milimetry za wysoko.”

Opowiem, jak powstała ta książka, bo z dużym prawdopodobieństwem rozpozna się Pan w tej historii.

Spędziłam lata na robieniu części. Miałam szkicownik pełen oczu, z którego byłam dumna, i chętnie go pokazywałam. Czego nie pokazywałam, to moich portretów.

Pewnego wieczoru narysowałam ojca. Dwie godziny. Mierzyłam, budowałam, trzy razy robiłam oczy od nowa. Wynikiem był mężczyzna koło sześćdziesiątki, poprawnie narysowany, i to nie był on. Mama popatrzyła, powiedziała „ładne”, i nic więcej.

Pokazałam to przyjaciółce, która rysuje od zawsze. Położyła obok zdjęcie, wyciągnęła rękę z ołówkiem, zmierzyła cztery odległości i powiedziała:

„Twoje oko jest doskonałe. Siedzi tylko dwa milimetry za wysoko.”

Dwa milimetry. Na twarzy dwudziestocentymetrowej. Nie uwierzyłam, więc zmierzyłam. Miała rację, i nie był to nawet jedyny błąd: odległość od nosa do ust była za długa, o jedną dziesiątą jednostki, i to wystarczyło, żeby postarzyć tę twarz o dziesięć lat.

Starłam te dwa rysy, nie zmieniając ich kształtu, i odłożyłam je na właściwe miejsce. Dwadzieścia minut. Mama znów otworzyła drzwi, spojrzała na kartkę i wypowiedziała jego imię.

Nie było nic do narysowania lepiej. Było coś do przesunięcia.

Dlaczego „naucz się proporcji” nie może zadziałać

Ta rada krąży wszędzie i jest niepełna, z bardzo prostego powodu. Klasyczna siatka nie pozwala Panu umieścić oczu na czole, a to już dużo: jest znakomitą poręczą. Ale opisuje średnią, a podobieństwo nie mieszka w przestrzeganiu średniej, mieszka w odchyleniu od średniej.

To, co Pana oko rozpoznaje u kogoś, to dokładnie to, czym ta twarz wychodzi poza normę. Wyższe czoło. Bliżej osadzone oczy. Szersze usta. Im wierniej stosuje Pan siatkę, tym bardziej wymazuje Pan tę informację. Dlatego Pana portrety są poprawne, nie trafiając w osobę, i dlatego nikt nigdy nie umiał Panu powiedzieć, co jest nie tak: przecież nic nie było fałszywe.

Jest też drugi powód, bardziej podstępny. Kiedy twarz nie przypomina, przyczyna prawie nigdy nie jest tą, o której się myśli. Są cztery, z daleka są do siebie podobne i wcale nie naprawia się ich tak samo:

• Siatka zajęła miejsce osoby. Wszystko się zgadza, nic nie trafia w osobę. To najbardziej myląca, bo nie ma czego poprawiać: jest co dodać.
• Głowa jest płaska. Pana rysy są położone na owalu bez osi. Model jest w trzech czwartych, a Pana rysunek en face. To najpoważniejsza, bo rozstrzyga się w pierwszych trzech minutach.
• Skala dryfuje. Pana oczy mają wielkość oczu ze szkicownika, Pana usta są za małe. Każda część została narysowana we własnym powiększeniu, bo każdej części uczył się Pan osobno.
• Składanie idzie seryjnie. Jedna połowa opracowana, jedna pusta, i dwa różne światła na tej samej twarzy. To najbardziej niewidoczna z czterech, bo rysunek wydaje się bardzo staranny.

W tym momencie miałam dwie możliwości

Możliwość nr 1 nie była możliwością: nazywała się „jeszcze raz to samo”, a to samo nie prowadziło donikąd. Zrobiłam więc odwrotnie niż wszyscy. Zamiast próbować lepiej rysować rysy, wyszłam od ruchu mojej przyjaciółki, tego, który trwa trzy minuty i nie wymaga talentu: od mierzenia.

Spędziłam dwa lata na stosowaniu go do wszystkiego: do moich rysunków, do rysunków moich uczennic i uczniów, do nieudanych portretów, które przysyłano mi w postaci zdjęć. Zawsze ten sam wynik. Spośród pięciu odległości, które się liczą, jedna jedyna była wyraźnie fałszywa, i zawsze to ona dźwigała całą klęskę.

Jedna jednostka, pięć odległości, cztery przejścia

To serce książki, i wolę podać je Panu od razu, niż pozwolić kupować w ciemno. Nic nie kosztuje, nie wymaga materiałów, i może je Pan zastosować już teraz, do portretu, który ma Pan pod ręką.

Najpierw jedna jedyna jednostka: szerokość oka modela, wzięta raz, ołówkiem na wyciągniętej, zablokowanej ręce. W centymetrach nie jest nic warta: służy do porównywania, i to uniezależnia rysunek od jego wielkości.

Potem pięć odległości, zawsze tych samych, zawsze w tej kolejności:

• Rozstaw oczu. Od jednego wewnętrznego kącika do drugiego.
• Zejście nosa. Od linii oczu do podstawy nosa.
• Zejście ust. Od podstawy nosa do szpary ust.
• Szerokość ust. Od jednego kącika do drugiego.
• Szerokość głowy. Od jednego brzegu twarzy do drugiego, na linii oczu.

Zapisuje Pan pięć liczb modela. Zapisuje Pan pięć liczb swojego rysunku. Podobieństwo mieszka w tej z pięciu, która najbardziej odbiega od średniej, a Pana wada mieszka w tej z pięciu, w której Pana rysunek najbardziej odbiega od modela.

I wreszcie cztery przejścia. Bo wiedzieć, gdzie należy się rys, nie wystarczy, jeśli położy go Pan w złym momencie. Przechodzi się przez całą twarz cztery razy i nigdy nie kończy się jednego rysu, podczas gdy jego sąsiad jest pusty: szkielet, skrzynki, wspólna szarość, akcenty.

To wszystko. To nie wrażenie, to przebieg, i daje się go policzyć. Cała książka z niego wynika i daje Panu formułę do zapamiętania, która wraca w każdej części i w każdym projekcie: jedna jednostka, pięć odległości, cztery przejścia.

I to znajduje błędy, których Pan zobaczyć nie może

To ta część, która najbardziej zaskakuje moje uczennice i moich uczniów. Ktoś zauważa, że jego portret jest przekrzywiony, patrzy na niego godzinę, nic nie znajduje i wyciąga wniosek, że nie ma do tego oka. Ma oko znakomite: wykrywa asymetrię daleko poniżej progu, od którego potrafi ją umiejscowić.

Książka daje siedem takich kontroli. Cofnąć się i zmrużyć oczy. Obrócić kartkę. Trzy poziome, dwie przekątne. Popatrzeć na kształt pustki między rysami, którego Pana mózg nie umie poprawić za Pana i który właśnie dlatego pozwala Panu zobaczyć taki, jaki jest. Żadna nie wymaga talentu, żadna nie zajmuje więcej niż dziesięć sekund, a wszystkie robi się przed pierwszą szarością, kiedy poprawka kosztuje jeszcze trzydzieści sekund zamiast całego rysunku.

Proszę sobie przez chwilę wyobrazić...

• Popatrzeć na jeden ze swoich nieudanych portretów i w trzy minuty, jedną liczbą, powiedzieć dokładnie, co nie gra.
• Wziąć ten portret na nowo, poświęcić mu dwadzieścia minut i zobaczyć, jak staje się kimś, nie zmieniwszy kształtu ani jednego rysu.
• Dochodzić bez lęku do momentu, w którym umieszcza się oczy, bo wie Pan, że nie umieszcza się ich jedno po drugim.
• Patrzeć na dowolne zdjęcie i odczytywać jego pięć liczb na pierwszy rzut oka, bez ołówka, tak jak odczytuje się godzinę.

Czy trzeba już umieć rysować?

Tak, trochę, i to jest tu założone. Ta książka zakłada, że potrafi Pan poprowadzić owal, położyć szarość i osobno narysować oko, nos i usta. Jeśli ma Pan całe strony oczu, z których jest zadowolony, jest Pan dokładnie tą Czytelniczką i tym Czytelnikiem, dla których została napisana.

Czego natomiast nigdy nie zrobi: nie nauczy Pana od nowa rysować oka. To Pan już potrafi. W tej książce rys twarzy przez całe trzy części jest pustą skrzynką, i właśnie to czyni ją skuteczną.

Czego Pan potrzebuje: gładkiej kartki, pięciu zwykłych ołówków, dwóch gumek i nożyka. Każda lekcja wychodzi od konkretnego błędu, tłumaczy Panu, dlaczego nie działa, a potem od razu sadza Pana do pracy, z kryterium sukcesu, które sprawdzi Pan sam w dwie minuty.